Publicatie onderzoek AZM

Kuren wordt al sinds de oudheid door mensen met reumatische aandoeningen gedaan. Behalve baden in (warm of koud) thermaal water hoort bij kuren ook een scala aan andere behandelingen, zoals bijvoorbeeld oefentherapie, massages en modderbaden. In veel Europese landen (m.n. in Oost-Europa) worden kuurbehandelingen bij reuma regelmatig toegepast naast de standaardbehandelingen met medicijnen en oefentherapie. Ervaringen van patiënten zijn dat men zich na een kuurbehandeling fitter en mobieler voelt, en men vaak minder last van pijn en stijfheid heeft. Dit zijn echter subjectieve bevindingen; harde feiten omtrent de werkzaamheid van kuurbehandelingen zijn er nauwelijks. Er zijn slechts enkele kleine studies uitgevoerd bij patiënten met reumatoïde artritis, artrose en chronisch lage rugpijn. Deze lieten allen gunstige resultaten zien van de kuurbehandeling. Zulke studies waren niet aanwezig voor de ziekte van Bechterew.

Kuurbehandelingen bij de ziekte van Bechterew werkzaam

Recent is door een onderzoeksteam van de afdeling Reumatologie van het academisch ziekenhuis Maastricht (AZM) vastgesteld dat kuurbehandelingen klachten als pijn, stijfheid, beperkingen in het functioneren en het algemeen welbevinden gunstig beïnvloeden bij mensen met de ziekte van Bechterew, een chronisch reumatische aandoening. De onderzoekers ontvingen voor hun bevindingen de Boxberger-Preis Bad Kissingen, waaraan een geldbedrag van 10.000 euro was verbonden.

Patiënten

In tabel 1 staan enkele kenmerken van elk van de drie groepen beschreven. Over het algemeen zaten er in vergelijking met de kuurgroepen iets meer mannen in de controlegroep. De leeftijd, de ziekteduur en de duur van de klachten waren vrijwel gelijk in alle groepen.Alle patiënten van beide kuurgroepen hebben de kuur volledig doorlopen. Gemiddeld was 99% van de patiënten bij elk van de onderdelen van de kuur aanwezig. Eén patiënt van de controlegroep stopte na 3 maanden met deelname aan het onderzoek. Alle overige deelnemers hebben de volledige onderzoeksperiode afgemaakt.

Tabel 1. Kenmerken van de groepen uit het kuuronderzoek

Samenvatting verandering

In figuur 1 zijn de vier belangrijkste uitkomstmaten samengevat per groep. Van de verandering op elk van de vier vragenlijsten over functioneren, algemeen welbevinden, pijn en stijfheid is één getal gemaakt om een algemeen -totaal- beeld te geven van de veranderingen. Elke kolom geeft de gemiddelde verandering van alle patiënten uit een bepaalde groep ten opzichte van vóór de kuur weer. Wanneer het getal positief is, betekent dit een verbetering ten opzichte van vóór de kuur. Wanneer het getal negatief is, zou dit een verslechtering betekenen, maar dit werd in geen enkele groep gevonden.
In deze figuur is te zien dat de controlegroep -gemiddeld genomen- gedurende de hele studieperiode nauwelijks (op 1 week en 3 maanden) of geen (op 6 en 9 maanden) verandering vertoonde. Dit is ook wat we verwacht hadden.
Op 1 week na afloop van de kuur zijn beide kuurgroepen sterk verbeterd ten opzichte van de periode vóór de kuur. Zij hebben dus minder klachten van pijn, stijfheid, beperkingen in het functioneren en voelen zich over het algemeen een stuk beter. Wanneer deze verbetering wordt vergeleken met de resultaten van de controlegroep, dan zijn beide kuurgroepen statistisch significant beter. Praktisch gesproken wil dat zeggen dat de verschillen die zijn gevonden niet op toeval berusten, maar direct het gevolg zijn van de kuurbehandeling.
Op 3 maanden na de kuur laat groep 1 een verdere verbetering zien. De mensen uit deze groep voelen zich dus nog beter dan kort na de kuur. Tussen groep 2 en de controlegroep is het verschil niet meer statistisch significant vanaf 3 maanden na de kuur, hoewel deze groep dus nog wel sterk verbeterd is ten opzichte van vóór de kuur.
Op 6 maanden na de kuur is de verbetering in groep 1 iets afgenomen, maar het verschil tussen groep 1 en de controlegroep blijft nog steeds overduidelijk aanwezig.
Op 9 maanden na de kuur werd in groep 1 nog steeds een duidelijke verbetering gevonden ten opzichte van vóór de kuur, maar deze was niet meer statistisch significant beter vergeleken met de controlegroep. Groep 2 was bijna terug bij de score zoals vóór de kuur.

Figuur 1. Algemeen -totaal- beeld van verbeteringen na de kuur per groep (samengesteld uit de vier belangrijkste vragenlijsten)

Groep 1 = kuren in Bad Hofgastein (Oostenrijk)
Groep 2 = kuren in Thermaalbad Arcen (Nederland)
Controlegroep = bleef thuis en ging door met de wekelijkse groepsoefentherapie.
¤ = kuurgroep is significant beter ten opzichte van de controlegroep.
Een positieve waarde betekent een verbetering, een negatieve waarde een verslechtering ten opzichte van de situatie vóór de kuur

Verandering in functioneren, pijn en algemeen welbevinden

In figuur 2, 3 en 4 staan de veranderingen van alle groepen op 3 van de 4 belangrijkste uitkomstmaten. De mate van ochtendstijfheid is weggelaten. Ochtendstijfheid bleek nauwelijks te veranderen na de kuur. De andere 3 maten lieten wel een duidelijke verbetering zien voor beide kuurgroepen.

Figuur 2. Mate van functioneren

Groep 1 = kuren in Bad Hofgastein (Oostenrijk)
Groep 2 = kuren in Thermaalbad Arcen (Nederland)
Controlegroep = bleef thuis en ging door met de wekelijkse groepsoefentherapie.
¤ = kuurgroep is significant beter ten opzichte van de controlegroep.
Een positieve waarde betekent een verbetering, een negatieve waarde een verslechtering ten opzichte van de situatie vóór de kuur.

De verbetering in het functioneren was voor beide kuurgroepen het hoogst op 1 week na de kuur. Het functioneren was toen 20-25% verbeterd ten opzichte van de situatie vóór de kuur. Daarna neemt de verbetering langzaam af. Op 9 maanden na de kuur is groep 1 nog steeds 12% beter vergeleken met de situatie vóór de kuur, groep 2 is weer hetzelfde als vóór de kuur. De controlegroep veranderde niet op 1 week en op 3 maanden na de kuur en liet een lichte verslechtering zien op 6 en 9 maanden na de kuur.

Figuur 3. Mate van pijn

Groep 1 = kuren in Bad Hofgastein (Oostenrijk)
Groep 2 = kuren in Thermaalbad Arcen (Nederland)
Controlegroep = bleef thuis en ging door met de wekelijkse groepsoefentherapie.
¤ = kuurgroep is significant beter ten opzichte van de controlegroep.
Een positieve waarde betekent een verbetering, een negatieve waarde een verslechtering ten opzichte van de situatie vóór de kuur.

De mate van pijn was aanzienlijk verbeterd (dus minder pijn) na de kuur voor beide kuurgroepen. Op 1 week na de kuur was de verbetering in groep 2 het hoogst: 30% ten opzichte van de situatie vóór de kuur. Dertig procent verbetering werd ook voor groep 1 gevonden op 3 maanden na de kuur. Aan het einde van de studieperiode werd een geringe toename van de pijn gezien in groep 2, maar ook in de controlegroep, terwijl groep 1 in dit opzicht nog steeds iets beter scoorde vergeleken met vóór de kuur.

Figuur 4. Algemeen welbevinden

Groep 1 = kuren in Bad Hofgastein (Oostenrijk)
Groep 2 = kuren in Thermaalbad Arcen (Nederland)
Controlegroep = bleef thuis en ging door met de wekelijkse groepsoefentherapie.
= kuurgroep is significant beter ten opzichte van de controlegroep.
Een positieve waarde betekent een verbetering, een negatieve waarde een verslechtering ten opzichte van de situatie vóór de kuur.

Het algemeen welbevinden was ook sterk verbeterd na de kuur. Groep 2 was maximaal verbeterd op 1 week na de kuur met 35%. Groep 1 was maximaal verbeterd op 3 maanden na de kuur met 45%. De controlegroep liet over de hele studieperiode ook een kleine verbetering zien. Op 9 maanden na de kuur was groep 1 nog steeds 22% beter dan vóór de kuur.

Overige uitkomsten

Behalve functioneren, mate van pijn, stijfheid en algemeen welbevinden zijn nog meer uitkomsten berekend zoals kwaliteit van leven, mate van ziekteactiviteit, pijn 's nachts, moeheid en gebruik van ontstekingsremmers. Ook op al deze punten werden duidelijke verbeteringen gevonden voor beide kuurgroepen, bij de meeste zelfs tot 9 maanden na afloop van de kuur.

Beschouwing

De resultaten van de huidige studie geven aan dat een 3 weken durende kuurbehandeling gecombineerd met een oefenprogramma en gevolgd door wekelijkse groepsoefentherapie duidelijke verbeteringen laat zien tot 9 maanden na afloop van de kuur, vergeleken met een controlegroep die thuisbleef en alleen wekelijkse groepsoefentherapie volgde. De resultaten van de groep die in Oostenrijk heeft gekuurd lijken iets beter te zijn en langer aan te houden dan de groep die in Nederland heeft gekuurd. Het verschil tussen deze twee groepen was echter niet significant. Dit kan dus op toeval berusten.
Hoe kunnen deze positieve effecten worden verklaard? De huidige studie was met name bedoeld om de algemene werkzaamheid van kuren te onderzoeken, in plaats van na te gaan welke onderdelen van de kuur nu verantwoordelijk zijn voor welk effect. Waarschijnlijk zijn de goede resultaten het gevolg van een combinatie van factoren. Allereerst kunnen de effecten worden toegeschreven aan de kuurbehandeling zelf. Baden in warm (thermaal) water doet de spieren ontspannen en verbetert de beweeglijkheid van de gewrichten. Lichamelijke oefeningen verbeteren het uithoudingsvermogen en de algemene beweeglijkheid van Bechterewpatiënten. Daarnaast kan de blootstelling aan radon in de Gasteiner Heilstollen in groep 1 ook nog tot extra effecten hebben geleid. Van radon wordt beweerd dat het een gunstige invloed op het afweersysteem kan hebben en zo de ziekteactiviteit van diverse ziektes, waaronder Bechterew, kan verminderen. Diverse andere factoren kunnen ook een invloed hebben gehad op de gunstige resultaten. Te denken valt aan de prettige omgeving waar men zich bevond, het contact met lotgenoten, afwezigheid van taken in de huishouding of op het werk, etc. Wij denken echter dat deze factoren doorgaans slechts van korte invloed zijn en dat de echte, lange termijn resultaten toe te schrijven zijn aan de kuurbehandeling zelf.

Conclusie

Concluderend kunnen we zeggen dat een 3 weken durende kuurbehandeling gecombineerd met oefeningen en gevolgd door wekelijkse groepsoefentherapie zeer gunstige resultaten laat zien vergeleken met alleen wekelijkse groepsoefentherapie. De gunstige resultaten blijven tot 9 maanden na afloop van de kuur duidelijk aanwezig. Kuurbehandelingen kunnen dus een zinvolle aanvulling zijn op de gewone behandeling met ontstekingsremmers en oefentherapie.

Wat moet er nog gebeuren?